Αναζήτηση
Η πρώτη εικόνα από το πολυαναμενόμενο «The Odyssey» του Κρίστοφερ Νόλαν έχει ήδη πυροδοτήσει συζητήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, με πολλούς να συζητάνε τα πάντα από την ταινία.
Από τα εντυπωσιακά σκηνικά και τα φιλόδοξα κοστούμια μέχρι το πολυσυλλεκτικό καστ με πρωταγωνιστές όπως ο Ματ Ντέιμον και η Ζεντάγια, η κινηματογραφική μεταφορά του ομηρικού έπους αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα της χρονιάς.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε άρθρο της η βρετανική εφημερίδα Guardian, στην Ελλάδα η συζήτηση έχει πάρει διαφορετική τροπή. Το ερώτημα που απασχολεί πολλούς δεν αφορά την αισθητική της ταινίας ούτε τις διαδικτυακές αντιδράσεις για ορισμένες επιλογές του καστ. Είναι πολύ πιο απλό, πώς γίνεται μια ταινία βασισμένη σε ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής αρχαιότητας να μην περιλαμβάνει ούτε έναν Έλληνα ηθοποιό;
Το άρθρο τονίζει πως η συζήτηση έχει φουντώσει τόσο στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και στον δημόσιο διάλογο. Ονόματα Ελλήνων και Ελληνοαμερικανών ηθοποιών, όπως ο Μπίλι Ζέιν, ο Θίο Τζέιμς, η Τζένιφερ Άνιστον, ο Χανκ Αζάρια και ο Ντέιβ Μπαουτίστα, εμφανίζονται διαρκώς σε ανεπίσημες λίστες με υποθετικές επιλογές για το καστ.
Παράλληλα, ελληνικά και ελληνοκυπριακά μέσα ενημέρωσης έχουν δημοσιεύσει ακόμη και ανοιχτές επιστολές, εκφράζοντας τον προβληματισμό τους για την παντελή απουσία ελληνικής εκπροσώπησης.
Για πολλούς Έλληνες, το ζήτημα δεν αφορά απλώς μία κινηματογραφική επιλογή. Θεωρούν ότι αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα της διαχρονικής σχέσης του Χόλιγουντ με την ελληνική μυθολογία: αξιοποιεί τις ιστορίες, τους ήρωες και τους θρύλους της αρχαιότητας, χωρίς όμως να δίνει χώρο στους ανθρώπους που συνδέονται πολιτισμικά με αυτή την κληρονομιά.
Από τον «Ιάσονα και τους Αργοναύτες» μέχρι την «Τροία», η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία έχει επανειλημμένα αντλήσει υλικό από την ελληνική ιστορία και μυθολογία. Παρ’ όλα αυτά, οι Έλληνες ηθοποιοί σπάνια βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των παραγωγών, ενώ συχνά εμφανίζονται μόνο μέσα από στερεοτυπικές αναπαραστάσεις της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας.
Ο γνωστός Έλληνας κριτικός κινηματογράφου Θεόδωρος Κουτσογιαννόπουλος, μιλώντας στην Guardian, σημειώνει ότι εξακολουθεί να κυριαρχεί διεθνώς η εικόνα του «Ζορμπά» ως βασική αναφορά για την ελληνικότητα, εις βάρος πιο σύνθετων και σύγχρονων προσεγγίσεων. Όπως υποστηρίζει, δεν θα αποτελούσε έκπληξη η απουσία Ελλήνων από μια τέτοια παραγωγή, ωστόσο θα ήταν ευχάριστο να υπήρχε έστω μία παρουσία στο βασικό καστ.
Πολλοί περίμεναν ότι ο Νόλαν θα ακολουθούσε διαφορετικό δρόμο. Άλλωστε, η «Οδύσσεια» διαθέτει δεκάδες κεντρικούς και δευτερεύοντες χαρακτήρες, προσφέροντας άφθονες ευκαιρίες για συμμετοχή ηθοποιών ελληνικής καταγωγής.
Αντί αυτού, το καστ διαμορφώθηκε με γνώμονα μια ευρύτερη διεθνή εκπροσώπηση. Σύμφωνα με δηλώσεις των συντελεστών, στόχος ήταν η δημιουργία μιας παραγωγής που να αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη παγκόσμια πολυμορφία. Πρόκειται αναμφίβολα για μια προσέγγιση με θετικό πρόσημο, ωστόσο για αρκετούς Έλληνες η πλήρης απουσία Ελλήνων ηθοποιών καθιστά το κενό ακόμη πιο αισθητό.
Η ειρωνεία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είναι ότι όσοι διαμαρτύρονται πιο έντονα για την «αυθεντικότητα» των επιλογών στο καστ, συχνά αγνοούν το γεγονός ότι κανένας Έλληνας δεν συμμετέχει στην ταινία. Για τους Έλληνες, όμως, η συζήτηση αποκτά διαφορετική διάσταση. Δημιουργεί την αίσθηση ότι οι αρχαιοελληνικοί μύθοι αντιμετωπίζονται ως μια γενική δυτική πολιτιστική κληρονομιά, στην οποία οι ίδιοι οι σύγχρονοι Έλληνες θεωρούνται σχεδόν περιττοί.
Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια εποχή όπου το Χόλιγουντ δίνει ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην εκπροσώπηση διαφορετικών πολιτισμών και κοινοτήτων. Πολλοί στην Ελλάδα αναρωτιούνται γιατί η ίδια ευαισθησία δεν εφαρμόζεται με την ίδια συνέπεια όταν πρόκειται για ελληνικές ιστορίες.
Και αυτό ενώ ο ελληνικός κινηματογράφος γνωρίζει τα τελευταία χρόνια σημαντική άνθηση, με δημιουργούς όπως ο Γιώργος Λάνθιμος και η Αθηνά Τσαγγάρη να αποκτούν διεθνή αναγνώριση και να αναδεικνύουν νέα γενιά ηθοποιών. Παράλληλα, η ελληνική διασπορά διαθέτει πρόσωπα με ισχυρή παρουσία στο Χόλιγουντ, τα οποία θα μπορούσαν να ενταχθούν οργανικά σε μια τέτοια παραγωγή.
Βέβαια, πολλοί θα υποστηρίξουν ότι η «Οδύσσεια» αποτελεί έργο μυθοπλασίας και ότι η καταγωγή των ηθοποιών δεν θα έπρεπε να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Ωστόσο, για τους Έλληνες η σχέση με τα ομηρικά έπη παραμένει βαθιά και βιωματική. Οι μύθοι, οι ήρωες και οι ιστορίες της αρχαιότητας εξακολουθούν να αποτελούν κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας.
Ίσως γι’ αυτό η συζήτηση γύρω από το «The Odyssey» ξεπερνά τα όρια μιας απλής κινηματογραφικής διαφωνίας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια συζήτηση γύρω από το ποιος έχει θέση στις ιστορίες που διαμόρφωσαν έναν ολόκληρο πολιτισμό. Και όπως καταλήγει η Guardian, οι Έλληνες δεν ζητούν απαραίτητα πρωταγωνιστικούς ρόλους. Ζητούν απλώς να μην απουσιάζουν εντελώς από το ταξίδι.
